Đức Hộ Pháp là một nhà ái quốc chơn chánh, không ai chối cãi được. Không ái quốc sau bị Pháp bắt đài lưu? Không ái quốc sao làm Cố Vấn cho Quốc Trưởng Bảo Đại thương thuyết hòa bình để Cao Uỷ Bollaert ký hiệp định Hạ Long trao trả độc lập thống nhứt cho Việt Nam? Một danh dự cho dân Việt là Đức Ngài đi viếng nước nào thì vị cầm quyển tối cao nước ấy đều tổ chức một cuộc tiếp rước như một vị Đế Vương của một nước bằng quốc lễ:

- Đến Pháp, Tổng Thống René Coty tiếp Ngài trọng thể, có quốc nhạc, xe motard dẫn đường vẹt lối.

- Đến Đài Loan, Tổng Thống Tưởng Giới Thạch cho phi cơ đặc biệt qua Tân Sơn Nhứt chở Ngài cùng đoàn tùy tùng từ Việt Nam sang Đài Loan.

- Đến Đại Hàn, Tổng Thống Lý Thừa Vân tổ chức cờ xí rợp trời, quần chúng áo quần tươm tất làm hàng rào danh dự trên đường vào Tổng Thống phủ.

- Đến Nhựt Bổn, Thiên Hoàng dùng lễ long trọng rước vào Hoàng Cung đàm đạo và trao tro của Kỳ Ngoại Hầu Cường Để cùng các bảo vật y theo di chúc.

Về mặt Tôn Giáo, Ngài được cháu 72 đời của Khổng Tử trao cho Bộ Xuân Thu bằng Hoa ngữ; Đại diện Tiên Giáo tặng cho Ngài quyển "Đạo Đức Kinh" tối cổ cũng bằng Hoa ngữ. Đại Đức Nadara-Théra đại diện Phật Giáo Tích Lan trao tặng cây bồ đề được chiết ra từ cây mà Đức Phật Thích Ca ngồi thiền định và Xá Lợi Phật đựng trong hộp kiếng chạm vàng. Rồi hình tượng Bà Thánh Maria ở Fatima cũng được di từ Bồ Đào Nha đến Việt Nam tặng cho Tòa Thánh Tây Ninh làm kỷ niệm.

Như vậy là các bảo vật quốc tế về mặt tôn Giáo đã qui vào tay Ngài một cách rất huyền bí.

Về mặt chánh trị, Đức Ngài đã thuyết tại Đền Thánh đêm 1-3 Kỷ Sửu (1949) nhơn ngày lễ vía Đức Cao Thượng Phẩm có đoạn như sau: “Tấn tuồng ngày nay tái diễn tấn tuồng đã trên 2000 năm trước giữa Ngô-Việt. Ngày trước, Việt Vương Câu Tiễn phải phục hạ nhà Ngô để cứu nước; khi đó, Phạm Lãi đi tìm Tây Thi về đặng nộp cho Ngô Phù Sai. Ngày nay, Phạm Công Tắc thay vì mỹ nhân kế đem Đạo Cao Đài đặng nạp cho Pháp đặng cứu vãn tình thế. Tấn tuồng 2000 năm trước ngày nay tái diễn và Bần Đạo quả quyết, lần này cũng thắng nữa.”

Xưa, Tây Thi lấy sắc khuynh thành mà mê hoặc Ngô Phù Sai thì sử có nêu Điêu Thuyền, Huyền Trân Công Chúa đã đồ theo thành công tốt đẹp.

Còn Ngự Mã Thiên Quân dùng hồng oai hiền từ để cảm hóa, dùng ngoại giao để thay thế vũ lực phàm phu. Ngài lại lấy tâm hồn cao thượng Đạo đức mà mê hoặc. Trong lúc Pháp bị Đức vây hãm nguy cấp, Ngài cho thanh niên Đạo tình nguyện sung quân giúp Pháp đánh Đức. Thuở ấy, Pháp đang nghi Cao Đài chống Pháp nên cấm Đạo truyền bá tự do. Cử chỉ cho lính tình nguyện ấy buộc Pháp phải cho tự do tín ngưỡng trở lại.

Nhưng rồi Pháp lại trở mặt bội phản, bắt Ngài đày lưu ở đảo Madagascar. Sự đài ải 5 năm ấy làm phẫn uất lòng Đạo đức của con cái Đức Chí Tôn, nên ở mặt Thiêng Liêng Đức Lý và Đức Quyền Giáo Tông giục thúc ông Trần Quang Vinh lập Nội Ứng Nghĩa Binh lật đổ Pháp ngày 9-3-1945, buộc Pháp phải trả Đức Ngài về đất Việt.

Ngài đã lật ngược thế cờ một cách huyền diệu. Đức Lý có giáng cơ nói: “Tinh thần cao thượng, dầu hạ mình đến đâu, cao thượng vẫn là cao thượng. Còn tinh thần hạ tiện, dầu tự tôn tự đại thế nào, hạ tiện vẫn là hạ tiện”. Tức Đức Ngài muốn nói sự đem quân giúp Pháp là vì ân báo oán, nó rất cao thượng, còn Pháp đã được lĩnh giúp mình mà trở lại bắt Đạo, đày Đức Hộ Pháp, đóng cửa Tòa Thánh, giải tán Hội Thánh, rốt cuộc cũng phải trả độc lập cho Việt Nam, trả tự do tính ngưỡng cho Đạo Cao Đài.

Đức Hộ Pháp đã làm tròn phận sự công dân, giải phóng quê hương khỏi ách lệ thuộc. Ngài làm phận sự công dân xong, trở lại cương vị Giáo Chủ lo về mặt đạo đức siêu hình. Còn về mặt thế ai làm nên hư, sẽ dành cho hậu thế phê phán.

Quang Minh